گزارش علمي برگزاري همایش «آسیب‌های فرهنگی خانواده: واکاوی جامعه شناختی پدیده تجرد»

گزارش علمي برگزاري همایش

«آسیب‌های فرهنگی خانواده: واکاوی جامعه شناختی پدیده تجرد»

خانواده به لحاظ تاریخی یکی از قدیمی ترین و به لحاظ اجتماعی یکی از مهم ترین و بنیادی ترین نهادهای اجتماعی است که در طول حیات تاریخی خود بویژه در چند دهه اخیر، تحولات زیادی در جایگاه، ساختار، نقش و کارکرد خود تجربه کرده است. از منظر ادیان الهی بویژه اسلام، نهاد خانواده، نهادی مقدس با اهداف و کارکردهای منحصر بفرد معرفی شده است. تقدس بخشی به این نهاد، ترغیب عموم به ازدواج در شرایط مقتضی، تامین ملزومات هنجاری برای تنظیم روابط درونی این نهاد، تمهید مکانیسم های لازم برای حفظ و پایداری آن با هدف تامین کارکردهای فردی و اجتماعی حیاتی و... بخشی از سیاست های تدوینی اسلام در خصوص شکل گیری و استمرار این نهاد اجتماعی است. 

نهاد خانواده نیز همچون سایرنهادهای اجتماعی سنتی در جهان معاصر و تحت تاثیر فرایند های توسعه مدرن و پسامدرن، تحولات زیادی را تجربه کرده اند. از این میان، نهاد خانواده به دلیل اقتضائات خاص به ویژه صبغه دینی و اخلاقی غالب، بیش از سایر نهادها، دستخوش تحولات گسترده، بنیادین و بعضا ویرانگر شده است. 

جامعه ایران نیز به عنوان یک جامعه دینی به اعتبار عضویت در جامعه جهانی از موج این تحولات برکنار نمانده و در تمام سطوح نهادی و ساختاری بویژه در ارتباط بانهاد خانواده با وضعیت ها و چالش های غیرمنتظره ای مواجه شده است. ضعف تمایل به ازدواج، بالارفتن سن ازدواج، افزایش طلاق، افزایش خانواده های تک والدینی، ظهور برخی بدیلها همچون ازدواج سفید، و افزایش کمی تجردهای قطعی بویژه در ناحیه دختران تنها بخشی از این چالش هاست که آسیب‌ها و عوارض روانی و اجتماعی در خور توجهی را موجب شده است.

 واکاوی علل و عوامل موثر در بروز و استمرار این وضعیت ها، تحلیل پیامدها و عوارض قهری و اجتناب ناپذیر آن، شناسایی راههای محتمل برای کاهش این عوارض و احیانا برون رفت از این اوضاع و در نهایت تحکیم و تثبیت خانواده؛ هم اندیشی و همفکری اندیشمندان و نخبگان حوزوی و دانشگاهی رامی طلبد. بدین منظور موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره، باهدف بررسی ابعاد و زوایای یکی از این چالش ها یعنی تجرد زنان و دختران در قالب سه نشست تخصصی پیرامون علل و عوامل ایجاد این آسیب، پیامدهای اجتماعی آن و راهکارهای برون رفت از این آسیب، توسط محققان و پژوهشگران این حوزه، همایش آسیبهای فرهنگی خانواده واکاوی جامعه شناختی پدیده تجرد را برگزار کرد.

در اولین سخنرانی برنامه جناب خانم دکتر سهیلا صادقی  از اساتید دانشگاه تهران، پیرامون زمینه های اجتماعی شکل گیری پدیده تجرد مطالبی را بیان کردند و با عنوان اینکه بیشترین تجرد در طبقه متوسط رو به بالاست و به همین دلیل مسئله اقتصادی و شغل پیش زمینه های ذهنی آنها را مشخص نمی کند،اولا بیان داشتند که این مسئله پدیده ای جهانی است و همچنین اتکا بر آمار و اعداد نیز راهگشا نمی باشد. ایشان ضمن تاکید بر اینکه در حوزه علوم انسانی چیزی به نام تجرد قطعی نداریم و جمعیت شناسان به دلیل تاخر نظری به این بحث می پردازند و در مقابل مسئله عدم باروری باید بررسی شود. به مقایسه دو گفتمان سنتی و مدرن به تحلیل وضعیت جامعه ایرانی پرداختند.

در دومین بخش جلسه جناب خانم دکتر فرشته روح افزا رییس مرکز رصد و آمار شورای فرهنگی، اجتماعی شورای عالی انقلاب فرهنگی ضمن تشریح فعالیت های مرکز رصد شورای فرهنگی و اجتماعی، بر اساس مبانی اندیشه ای و ارزش های اسلامی به نقد وضعیت موجود و  پیامدهای اجتماعی افزایش سن ازدواج و فراگیر شدن تجرد بین جوانان، همچون آسیب دیدن نهاد خانواده، عدم تامین نیازهای طبیعی افراد و در نتیجه گسترش ناهنجاری ها و معضلات اخلاقی در جامعه را تبیین کردند.

در سومین قسمت که مهم ترین بخش این همایش نیم روزه محسوب می شد، آقایان حجت الاسلام و المسلمین دکتر محمد رضا زیبایی نژاد، رییس مرکز تحقیقات زن و خانواده و حجت الاسلام و المسلمین دکتر قاسم ابراهیمی پور از اعضای هیئت علمی  موسسه امام خمینی(ره) و جناب خانم دکتر علاسوند به بیان دیدگاه های خود در خصوص راهکارهای برون رفت از این آسیب ها پرداختند و ضمن تاکید بر توجه به راه حل های کلان و تغییرات در ساختار آموزشی و رسانه ای بر راه حل های مقیاس خورد همچون ایجاد جریان مطالبه گری، ورود حوزه های علمیه و طلاب جوان و استفاده از ظرفیت های مردمی تاکید کردند.