كتاب «تدوین خط مشی دینی در نظام جمهوری اسلامی» منتشر شد

تدوین خط مشی دینی در نظام جمهوری اسلامی

محمدحسن جعفری

كتاب «تدوین خط مشی دینی در نظام جمهوری اسلامی» اثر محقق ارجمند حجت الاسلام والمسلمین دکتر محمدحسن جعفری توسط انتشارات مؤسسه آموزشي و پژوهشي امام خميني(ره) در قالب 588 صفحه وزیری در پاییز 1398 منتشر شد كه در ادامه معرفي كتاب در اختيار علاقمندان قرار مي‌گيرد:

کتاب تدوین خط‌مشی دینی در نظام جمهوری اسلامی، پژوهشی است که با هدف دستیابی به الگویی برای تدوین خط‌مشی عمومی در نظام جمهوری اسلامی انجام شده است. از نظر نویسنده، مشکل اصلی‌ای که سبب انجام پژوهش و تدوین کتاب بوده فقدان شیوه و الگویی برآمده از مبانی نظام جمهوری اسلامی برای تدوین خط‌مشی‌های عمومی این نظام است. نویسنده در این کتاب الگوهای رایج و مطرح برای  تدوین خط‌مشی عمومی را بررسی کرده و معتقد است این الگوها با مبانی نظام جمهوری اسلامی سازگاری کامل ندارند و در نتیجه خط‌مشی‌هایی که بر اساس این الگوها تدوین می‌شوند، نمی‌توانند مشکلات واقعی نظام را به نحو مطلوب برطرف سازند و چه بسا مشکلاتی را هم برای این نظام ایجاد می‌کنند. برای حل این مشکل، نویسنده پس از بررسی الگوهای رایج و تبیین ناکارآمدی آنها، به بیان مبانی فکری نظام جمهوری اسلامی در ابعاد مختلف پرداخته و کوشیده است بر اساس آن مبانی، الگویی مناسب‌ برای تدوین خط‌مشی سازگار با نظام جمهوری اسلامی ارائه دهد. در نهایت نویسنده استلزامات نظری و عملی الگوی پیشنهادی خود را بیان کرده است.

این کتاب مشتمل بر یک مقدمه و سه بخش و دوازده فصل است. در بخش اول که به مفاهیم و تعاریف اختصاص دارد، نویسنده در چهار فصل دربارۀ مفاهیم خط‌مشی عمومی، الگوی تدوین خط‌مشی، خط‌مشی دینی،‌ و نظام جمهوری اسلامی به‌تفصیل بحث کرده است. بخش دوم به مبانی اسلامی پژوهش می‌پردازد و مشتمل بر پنج فصل است: مبانی هستی‌شناختی، انسان‌شناختی، جامعه‌شناختی، دین‌شناختی و روش‌شناختی. در بخش سوم نیز نتایج پژوهش در سه فصل بیان شده است که عبارت‌اند از: نظریۀ خط‌مشی دینی مبتنی بر چارچوب فکری، الگوی تدوین خط‌مشی دینی مبتنی بر نظریۀ خط‌مشی دینی، و اقتضائات الگوی تدوین خط‌مشی دینی.

این کتاب رویکرد علمی و آکادمیک دارد وافزون بر ارائۀ نظریه و الگوی پیشنهادی خود، مباحث مقدماتی مربوط به دانش‌ سیاست‌گذاری را در حد نسبتاً کاملی طرح کرده و می‌تواند منبعی برای دانشجویان رشتۀ سیاست‌گذاری و همۀ علاقه‌مندان فراگیری این رشته باشد.

 

خريد الكترونيكی كتاب و دانلود سی صفحه نخست کتاب در Eshop.iki.ac.ir

 

مقدمة معاونت پژوهش

پيشگفتار

مقدمه

مشکل چيست؟

اين پژوهش‌ به دنبال چيست؟

چرا اين پژوهش ضرورت دارد؟

اين پژوهش‌ مسبوق به چه کارهايي است؟

مفاهيم پايه‌اي پژوهش کدام‌اند؟

خط‌مشي

تدوين خط‌مشي

خط‌مشي ديني

نظام جمهوري اسلامي

بخش اول: مفاهيم و تعاريف

فصل اول: خط‌مشي عمومي‌

تحليل واژگاني خط‌مشي عمومي

شناخت شبکة مفهومي خط‌مشي عمومي

ارتباط مفهوم خط‌مشي عمومي با عموم و جامعه، و تفاوت آن با خط‌مشي سازماني

خط‌مشي عمومي؛ شاخه‌اي از رشته‌اي علمي، يک رشتة علمي، يا مجموعه‌اي از رشته‌هاي علمي؟

ارتباط مفهوم خط‌مشي عمومي با حکومت و دولت

ارتباط خط‌مشي عمومي با مشکلات عمومي

ارتباط خط‌مشي عمومي با ارزش‌ها و باورها

ويژگي‌هاي خط‌مشي عمومي

هدفمند‌ بودن

اشتمال بر اهداف و ابزار

اشتمال بر اقدام يا عدم اقدام

تحقق عيني

تعاريف اصطلاحي خط‌مشي عمومي

ارتباط خط‌مشي عمومي با مفاهيم مشابه

ارتباط با خط‌مشي سازماني

ارتباط با سياست

ارتباط با علوم سياسي

ارتباط با ادارة امور عمومي

ارتباط با مديريت دولتي نوين

ارتباط با سياست اجتماعي

انواع تقسيم در خط‌مشي عمومي

تقنيني، اجرايي، قضايي

هادي، فراگير، عمومي

صريح، تلويحي

‌تشريعي، تحليلي، تدبيري

اساسي، رويه‌اي

سياسي و تقنيني، اداري و اجرايي

انضباطي، توزيعي، توزيع مجدد

توليدي، توزيعي، مصرفي، هويتي، انعکاسي

مراحل خط‌مشي عمومي (الگوي چرخه‌اي)

تدوين

شناخت، درک و بيان مسئله يا مشکل

تعيين دستور کار

تجزيه و تحليل و گزينه‌سازي

انتخاب گزينه

طراحي خط‌مشي عمومي

اجرا

ارزشيابي

فصل دوم: الگوي تدوين خط‌مشي

چيستي الگوي تدوين خط‌مشي

جايگاه الگو در بحث خط‌مشي عمومي

ويژگي‌هاي الگوي مناسب

علت طرح الگوهاي گوناگون در خط‌مشي عمومي

اشارة اجمالي به الگو‌هاي مطرح در تدوين خط‌مشي عمومي

الگوي عقلايي

الگوي عقلانيت محدود

الگوي تغييرات جزئي و تدريجي

الگوي تلفيقي

الگوي انتخاب عمومي

الگوي نهادي

الگوي فرايندي

الگوي گروهي

الگوي نظرية بازي

الگوي نخبگان

الگوي سيستمي

الگوي اقتضايي

الگوي سطل زباله (الگوي آشفته)

الگوي جريان‌ها و دريچه‌ها

الگوي تعادل منقطع

الگوي ائتلاف عمومي

تحليل الگوها

مقايسة مفهوم الگو با دو مفهوم نظريه و چارچوب

گزارشي از چارچوب‌هاي فکري حاکم بر الگوها

دسته‌بندي بر اساس فلسفة علم و نظرية جامعه

دسته‌بندي تاريخي

دسته‌بندي سه‌سطحي

دسته‌بندي پارادايم‌هاي رقيب

دسته‌بندي الگوهاي خط‌مشي عمومي

دسته‌بندي بر اساس سطح تحليل و شيوة ساختاردهي

دسته‌بندي عقلانيت، تغيير، تفاوت

دسته‌بندي عقلايي، سياسي، سازماني، اقتضايي

دسته‌بندي خردگرايي، تجربه‌گرايي يا واقع‌گرايي

نقد و بررسي چارچوب‌هاي فکري و الگوها

تحليل صاحبان تقسيم

تحليل مخالفان تقسيم

فصل سوم:‌ خط‌مشي ديني

تحليل دين

معاني لغوي دين

معاني اصطلاحي دين

تحليل قدر مشترک ميان معاني گوناگون دين

ارتباط دين با خط‌مشي عمومي

ارتباط با خط‌مشي عمومي به عنوان اقدامي عملي

ارتباط با خط‌مشي عمومي به عنوان رشته‌اي علمي

منظر اول: تأثير دين در موضوعات مطرح در دانش موجود خط‌مشي عمومي

منظر دوم: تأثير دين در رويکرد دانش خط‌مشي عمومي

تأثير دين در دانش خط‌مشي از منظر علم اقتصاد

تأثير دين در دانش خط‌مشي از منظر علم سياست

تأثير دين در دانش خط‌مشي از منظر علم دين‌پژوهي

تأثير دين در دانش خط‌مشي از منظر علم فقه

فصل چهارم: نظام جمهوري اسلامي

مفهوم‌شناسي نظام جمهوري اسلامي

نظام

جمهوري

اسلامي

جمهوري اسلامي

مباني فکري نظام جمهوري اسلامي

توحيد و ولايت الهي

خلافت الهي و ولايت معصومان

الگو بودن سيرة معصومان براي ادارة نظام جمهوري اسلامي

فقاهت و ولايت فقيه

نقش مردم در نظام جمهوري اسلامي و ولايت فقيه

جايگاه نظام جمهوري اسلامي در نظام جهاني

تدوين خط‌مشي عمومي در نظام جمهوري اسلامي

تدوين شکل کلي نظام سياسي

تدوين قانون اساسي

ايجاد ساختارهاي اصلي تأثيرگذار در فرايند خط‌مشي‌گذاري نظام

شوراي نگهبان قانون اساسي

شوراي عالي قضايي

مجلس شوراي اسلامي

قوة مجريه

مجمع تشخيص مصلحت نظام

تدوين خط‌مشي‌هاي فراگير (اسناد بالادستي)

تدوين خط‌مشي‌هاي فراقانوني

تدوين خط‌مشي‌هاي عمومي

تبيين ناکارآمدي الگوهاي موجود در تدوين خط‌مشي ديني در نظام جمهوري اسلامي

تفاوت در مباني نظري

تفاوت در عوامل تأثيرگذار در تدوين خط‌مشي

تفاوت در شيوة توليد الگو

بخش دوم: مباني اسلامي پژوهش

فصل پنجم: مباني هستي‌شناختي

جهان هستي؛ تجلي ارادة الهي (قاهريت ارادة الهي)

ابتناي ارادة الهي بر حکمت و علم

جايگاه انسان در نظام هستي

فصل ششم: مباني انسان‌شناختي

اختيار و ارادة انسان؛ ذيل ارادة الهي

وجود گرايش‌هاي مختلف در انسان و نظام آنها

وجود عقل و قدرت تشخيص در انسان (بينش)

کنش انسان؛ محصول ارادة او در تعامل ميان گرايش و عقل و واقعيت

فصل هفتم: مباني جامعه‌شناختي

نسبت فرد با جامعه

تحليل وحدت حقيقي جامعة حق و وحدت ظاهري جامعة باطل

مراتب جامعه از منظر دين

سطح خانواده

سطح تشکل‌هاي ايماني

سطح حکومت اسلامي

فصل هشتم: مباني دين‌شناختي

بررسي معناي دين با توجه به آيات و روايات

نتيجة بررسي آيات و روايات و ارائة الگويي از دين

حوزه‌هاي دخالت دين

بينش‌ها

گرايش‌ها

کنش‌ها

سطوح تأثير دين

سطح فرد

سطح جامعه

سطح تاريخ

بيان رابطة ميان سطوح تصرف دين

فصل نهم: مباني‌ روش‌شناختي

مباني هستي‌شناختي روش پژوهش‌

مباني شناخت‌‌شناسي روش پژوهش‌

مباني روشي پژوهش‌

بخش سوم: نتايج

فصل دهم: نظرية خط‌مشي ديني مبتني بر چارچوب فکري

تعريف مفهوم خط‌مشي ديني

حيطة خط‌مشي ديني

نظرية اجتماعي حاکم بر خط‌مشي ديني

تصوير سه وضعيت مطلوب، نامطلوب و موجود

الگوي تغيير در کل تاريخ

الگوي تغيير در مقاطع تاريخي

فصل يازدهم: الگوي تدوين خط‌مشي ديني مبتني بر نظرية خط‌مشي ديني

عوامل مؤثر در تدوين خط‌مشي ديني

عامل دين

عامل فرايند تدوين خط‌مشي ديني

عامل خط‌مشي‌گذاران و اراده‌هاي حاکم در تدوين خط‌مشي‌

عامل عموم جامعه

مراحل تدوين خط‌مشي ديني

گام اول: آرمان‌يابي

گام دوم: ابعادسازي

گام سوم: هدف‌گذاري براي ابعاد

گام چهارم: شاخص‌سازي

گام پنجم: مسئله‌يابي

گام ششم: اولويت‌يابي و تعيين‌ دستور کار

گام هفتم: راه‌حل‌يابي

گام هشتم: کنترل کارآمدي

گام نهم: ارائه يا عدم ارائة بديل خط‌مشي

شماي کلي الگو

فصل دوازدهم: تبيين نظري و توضيح اقتضائات الگوي تدوين خط‌مشي ديني

تبيين نظري الگو

وجوه تمايز اين الگو با الگوهاي ديگر

ابتنا بر چارچوب فکري برگرفته از دين

شروع از آرمان در فرايند تدوين خط‌مشي‌

اضافه ‌شدن برخي مراحل به فرايند خط‌مشي‌گذاري

توجه به عنصر اختيار در عوامل مؤثر در فرايند تدوين خط‌مشي

توجه به انواع اراده‌هاي تأثيرگذار در فرايند تدوين خط‌مشي

توجه به تقابل ارادة حق و باطل در فرايند تدوين خط‌مشي

وجوه تشابه اين الگو با الگوهاي ديگر

تشابه در استفاده از الگوي چرخه‌اي

تأثر از نگاه سيستمي و فرايندي

اشتراک در برخي مراحل

استلزامات کاربردي الگو

لزوم مراتبي از اجتهاد ديني در مراحل گوناگون فرايند تدوين خط‌مشي ديني

لزوم توجه به شرايط عمومي جامعه در مراحل گوناگون فرايند تدوين خط‌مشي

لزوم توجه به تقابل جبهة حق با باطل در فرايند تدوين خط‌مشي

لزوم توجه به آزادي و اختيار جامعه در فرايند تدوين خط‌مشي

منابع

الف) فارسي و عربي

ب) انگليسي

نمايه‌ها

پي‌نوشت‌ها

خريد الكترونيكی كتاب و دانلود سی صفحه نخست کتاب در Eshop.iki.ac.ir